Doelgericht toezicht

Toezichthouders zijn gericht op het creëren van publieke waarde

Ze bevorderen eerlijke en transparante financiële markten, stimuleren marktwerking, voorkomen kansspelverslaving of borgen goed onderwijs. Hiertoe pakken zij belangrijke problemen op hun werkterrein gestructureerd en effectief aan. Voor een publieke toezichthouder is een probleem alles wat afbreuk doet aan het creëren van publieke waarde. Andere bewoordingen hiervoor zijn risico’s of schadelijke gedragingen.

 

Bij het aanpakken van problemen stuiten toezichthouders op lastige vragen:

Bij het beantwoorden van deze vragen moet één ding voorop staan: het bereiken van het beoogde maatschappelijke effect. Wij noemen dit doelgericht toezicht.

 

Doelgericht toezicht gaat over het zien, begrijpen en aanpakken van problemen

Om problemen te zien, moet de toezichthouder zijn voelsprieten uitzetten en goed zicht hebben op alle spelers en hun belangen. Sommige problemen manifesteren zich gemakkelijk aan de oppervlakte. Andere problemen worden pas duidelijk na intensief onderzoek. Sommige problemen sluimeren een tijd, voordat ze exploderen. Andere problemen doen zich van het ene op het andere moment voor. Een goede toezichthouder onderkent dat er verschillende type problemen zijn en gaat actief op zoek naar informatie om problemen tijdig op te sporen.

 

Maar het verzamelen van informatie alleen is niet voldoende. Een toezichthouder zal een probleem ook moeten begrijpen, voordat gezocht kan worden naar een oplossing. Dit vereist analytische vaardigheden en verbeeldingskracht; het vermogen om uit incidenten patronen af te leiden, om op zoek te gaan naar de dieperliggende oorzaak van gedrag, om diepgewortelde denkkaders te herkennen en ter discussie te stellen.

 

Voor het aanpakken van problemen bestaat geen draaiboek. Afhankelijk van de omstandigheden en de aard van het probleem zal de ene keer een sanctie effectief zijn, de andere keer een media-offensief en weer een andere keer het doen van een moreel appèl. Wat wel vaststaat, is dat creativiteit, lef en het vermogen om kritisch te evalueren helpen om steeds beter te worden in het aanpakken van problemen.

 

Zien, begrijpen en aanpakken vindt plaats binnen een veranderende context. Zonder uitzondering opereren toezichthouders in een context die aan verandering onderhevig is. Niet alleen het speelveld waarop zij toezien verandert door de tijd, ook de verwachtingen van de maatschappij ten aanzien van hun toezichthoudende rol veranderen. 

 

De denkwijze van doelgericht toezicht is breed toepasbaar

Goed toezicht is het zien, begrijpen en aanpakken van belangrijke problemen met oog voor de veranderende context. De uitdagingen, dilemma’s en mechanismen die hieronder liggen zijn niet alleen herkenbaar voor externe toezichthouders met een publieke taak, maar ook voor interne toezichthouders en controlefuncties, zoals een Raad van Commissarissen en een Afdeling Compliance of Risk Management. Ook een interne toezichthouder of controlefunctie moet van enige afstand zicht hebben op risico’s die afbreuk kunnen doen aan de missie en strategie van de organisatie en de juiste personen beïnvloeden om deze risico’s voldoende te beheersen. De denkwijze van doelgericht toezicht is dus breed toepasbaar.